കുറച്ച് മുൻപാണ് സംഭവം നടക്കുന്നത്. എന്ന് വെച്ചാൽ ഏകദേശം പത്തിരുപത് കൊല്ലം മുൻപ്. എന്റെ അടുത്ത കുടുംബത്തിൽ ഒരു കുട്ടി ജനിക്കുന്നു. സാധാരണ കുട്ടികൾ ജനിക്കുമ്പോഴുണ്ടാകുന്ന കരച്ചിൽ കുട്ടിയിൽ നിന്നുണ്ടായില്ല. വീട്ടിൽ വെച്ച് നടന്ന പ്രസവത്തിൽ കുട്ടിയുടെ ഉമ്മ മമ്പുറത്തെ തങ്ങളെ വിളിച്ച് ഈ കുട്ടിയെ മമ്പുറത്ത് കൊണ്ട് പോയി ജാറം മൂടിക്കാം എന്ന് നേർച്ചയാക്കുന്നു. കുറച്ച് കഴിഞ്ഞപ്പൊൾ കുട്ടി കരച്ചിൽ തുടങ്ങി. എന്റേത് പോലെയുള്ള പ്രദേശത്ത് നിന്ന് അത്രമാത്രം ആക്സസബിൾ അല്ലാത്ത പ്രദേശമാണ് മമ്പുറം. അന്ന് മമ്പുറത്ത് പോയി വരിക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല എന്നോർക്കണം. ഇരുപത് വയസ്സാകുമ്പോൾ സ്വയം അവൻ മമ്പുറത്ത് പൊയ്ക്കോളും എന്ന് കൂടി ഉമ്മ നേർച്ച് ചെയ്യുമ്പോൾ പറഞ്ഞിരുന്നു. ഈ കുട്ടിക്ക് തന്റെ ഇരുപതാമത്തെ വയസ്സിൽ മാത്രമാണ് മമ്പുറത്ത് എത്താൻ കഴിഞ്ഞത്. അവന്റെ നേർച്ചക്കടം വീട്ടാനും. ഈ ഒരു അനുഭവത്തെക്കുറിച്ച് സെക്കുലാർ പരിസരത്ത് നിന്ന് ആലോചിക്കുമ്പോൾ അന്ധവിശ്വാസം എന്നോ, ആകസ്മികത എന്നോ ഉള്ള പദാവലികളാവും സ്വാഭാവികമായും കടന്നു വരിക. അതേ സമയം മതത്തിനകത്ത് ദൈവ ശാസ്ത്രപരമായ ചർച്ചകൾ ഇത്തരം അനുഭവങ്ങളെ എങ്ങനെയാവും അഭിമുഖീകരിച്ചത്? മുസ്‌ലിം നിത്യ ജീവിതത്തിൽ കടന്നുവരുന്ന ഇത്തരം അനുഭവങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് മതത്തിനകത്തും പുറത്തും ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്? അതൊടൊപ്പം ഇത്തരം വിശ്വാസങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ ധാരണകളെ ആധുനികത എങ്ങനെയാണ് സ്വാധീനിച്ചത്? എന്നീ ചോദ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് ഞാൻ ആലോചിക്കുന്നത്.

ഇൽമുൽ കലാമിലെ (ഇസ്‌ലാമിക ദൈവ ശാസ്ത്രം) പ്രധാന സംവാദങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെ (Cause – effect Relationship) കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ. അതി ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തിലെയും ( Metaphysics) ജ്ഞാന ശാസ്ത്രത്തിലെയും (Epistemology) ചർച്ചകളിൽ മിക്കതും ഒരു തലത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു തലത്തിൽ ഈ ചർച്ചകളോട് ബന്ധപ്പെട്ട് കിടക്കുന്നു എന്ന് മനസിലാക്കുക പ്രയാസകരമല്ല. സയൻസും സാമൂഹ്യ ശാസ്ത്രങ്ങളും മറ്റു വിവിധ വിജ്ഞാന ശാഖകളും പലവിധത്തിൽ ഹേതു സിദ്ധാന്തങ്ങളുമായി (കോസൽ തിയറി) വിവിധ രീതിയിൽ ബന്ധപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഇസ്‌ലാമിനകത്ത് തന്നെ എതിർ ഭാഗങ്ങളിലായി നിൽക്കുന്ന സംവാദങ്ങൾ കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് നടന്നിട്ടുണ്ട്. സുന്നികളും സലഫികളും തമ്മിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ആശയപരമായ സംവാദങ്ങളുടെ കാതലുകളിൽ ഒന്ന് കാര്യ കാരണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഉദാഹരണമായി സലഫി പ്രഭാഷകനായ ചുഴലി അബ്ദുല്ല മൗലവി പറയുന്നത് കാണാം. “ഒരാളുടെ കുഞ്ഞിന് അസുഖമുണ്ടാകുന്നു. അങ്ങനെ ഏതെങ്കിലും ഒരു ഡോക്ടറെ കാണിക്കണമെന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ വാഹനത്തിൽ ഈ കുട്ടിയേയും കയറ്റി ഡോക്ടറെ കാണിക്കാൻ കൊണ്ട് പോകുന്നു. യാദൃശ്ചികമായി ഒരു ഡോക്ടറെ കണ്ടു അയാളുടെ ചികിത്സ തേടി അങ്ങനെ ആ കുട്ടിയുടെ അസുഖം മാറുന്നു. വീണ്ടും ഈ കുട്ടിക്ക് ഇതേ അസുഖം വന്നപ്പോൾ മുമ്പ് ഈ അസുഖം മാറാൻ കാരണക്കാരനായ ഈ ഡോക്ടറെ മുമ്പ് ഇയാൾ കാരണം ഈ അസുഖം മാറിയതാണല്ലോ എന്ന ഉദ്ദേശത്തോടെ സമീപിച്ചാൽ അയാൾ അല്ലാഹുവിൽ പങ്ക് ചേർത്തു”. ഒറ്റ നോട്ടത്തിൽ ആധുനിക വിരുദ്ധമെന്ന് തോന്നിയേക്കാവുന്ന ഈ വാദം ആധുനികതയുടെ തന്നെ ഉൽപ്പന്നമാണ് എന്നാണ് ഞാൻ വാദിക്കുന്നത്.

എന്നാല്‍ നമ്മള്‍ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കിയ വെള്ളം കുടിച്ചാല്‍ ദാഹം മാറല്‍ അനിവാര്യമാണ് എന്നത് പോലെയുള്ള വാദങ്ങളോട് അശ്അരി പണ്ഡിതന്മാര്‍ വിയോജിക്കുന്നു.

ഇൽമുൽ കലാമിലെ പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഹേതു സിദ്ധാന്തത്തെ (causation theory) കുറിച്ചുള്ള നിലപാട് കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കാൻ അവരുടെ അവർ സംവദിക്കുന്ന അറബിക് റാഷണലിസ്റ് തത്വചിന്തകരുടെ നിലപാടുകൾ എന്തായിരുന്നു എന്ന മനസ്സിലാക്കേണ്ടതുണ്ട്. അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവുമായി കാരണത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് അടുത്ത ബന്ധം ഉള്ളത് കാരണത്താൽ കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെ കുറിച്ചുള്ള സംവാദങ്ങൾ ഇസ്‌ലാമിക ചിന്താ മണ്ഡലത്തിൽ ആദ്യ കാലം മുതൽക്കേ ഉണ്ടാവുക സ്വാഭാവികമാണ്. ഇസലാമിലെ കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച നിർബന്ധം (necessary) സാധ്യത ( possible) എന്നീ സംജ്ഞകൾക്ക് ചുറ്റും ഏറെക്കുറെ ചുറ്റിക്കറങ്ങിയതായി കാണാം. ഇബ്‌നു സീനയുടെ കൊസെഷൻ ചർച്ചകളിൽ ഇത് വളരെ പ്രകടമാണ്. കാര്യ കാരണ ബന്ധം നിർബന്ധമാണ് എന്ന വാദമാണ് ഇബ്‌നു സീനക്ക് ഉള്ളത് എങ്കിൽ തന്നെയും അത് സത്താപരമാണ് ( ontological) ടെമ്പറൽ അല്ല എന്നാണ് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദത്തിന്റെ ചുരുക്കം ഫലം ( Effect) ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ Sufficient ആയ കാരണങ്ങൾ ഉണ്ടായാൽ അതിന്റെ ഫലം ഉണ്ടാകൽ നിർബന്ധമാണ് എന്നതാണ്. ഈ ഒരു വാദത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി അല്ലാഹുവിനെ പോലെ പ്രപഞ്ചവും തുടക്കമില്ലാത്തതാണെന്നത് (ഖദീം) പോലോത്ത പല വാദത്തിലേക്കും അറബി തത്വ ചിന്തകർ പോയതായി കാണാം.

ഇത് യഥാർഥത്തിൽ അരിസ്റ്റോട്ടിൽ അവതരിപ്പിച്ച ഹേതു സിദ്ധാത്തിന്റെ തുടർച്ച തന്നെയാണ് എന്ന കാണാം. ഒരു ഫലം ഉണ്ടാകാൻ നാലു കാരണങ്ങൾ ഒരുമിച്ചു കൂടണമെന്നും ഈ നാലു കാരണങ്ങൾ ഒരുമിച്ചു കൂടിയാൽ അതിന്റെ ഫലം ഉണ്ടാവൽ അനിവാര്യമാണ് എന്നുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹേതു സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം. ഈ വാദത്തിന്റെ തുടർച്ചയായി ഉണ്ടായ അറബിക് ഫിലോസോഫിയിലെ ചിന്തകളെ ‘തത്വചിന്തകരുടെ പൊരുത്തക്കേടുകൾ’ (തഹാഫത്തുൽ ഫലാസിഫ) എന്ന ഇമാം ഗസാലിയുടെ(റ) വളരെ പ്രസിദ്ധമായ ഗ്രന്ഥത്തിൽ അദ്ദേഹം നിശിതമായി വിമർശിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്കുകളെ ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കാം ‘നമ്മൾ കാരണങ്ങൾ എന്നും അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ എന്നും വിശ്വസിച്ചു പോരുന്ന വിത്യസ്ത വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം യഥാർഥത്തിൽ ഒഴിച്ച് കൂടാനാകാത്തത് അല്ല. ഒന്നിന്റെ നില നിൽപ്പ് (Existence) മറ്റൊന്നിന്റെ നിനില്പിനെയോ നിലനിൽപ്പ് ഇല്ലായ്മയെയോ നേരെ തിരിച്ചോ സാധ്യമാക്കുന്നില്ല. അതായത് ഉണങ്ങിയ പരുത്തി തീ തട്ടിയിട്ടും കരിയാതിരിക്കുക എന്ന സാധ്യതയെ നാം തള്ളിക്കളയുന്നില്ല’.

ഇതിനർഥം എല്ലാ യുക്തിപരമായ അനിവാര്യതയെയും (logical necessity) തള്ളിക്കളയുന്നു എന്നല്ല. അനുഭവങ്ങളിലൂടെയും നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെയും കണ്ടെത്തിയ രണ്ട് കാര്യങ്ങളുടെ ബന്ധത്തെ കുറിച്ചുള്ള തീർപ്പുകളും പ്രസ്താവനകളും ശരിയാവാതിരിക്കാനും സാധ്യതയുണ്ട് എന്നതാണ് ഈ വാദത്തിന്റെ ചുരുക്കം. ഒരേ സമയത്ത് ഒരു വസ്തു ചലിക്കുകയും ചലിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുകയില്ല എന്നത് പോലോത്ത ലോജിക്കൽ നെസ്സസിറ്റിയെ ഈ വാദം തള്ളിക്കളയുന്നില്ല. എന്നാൽ നമ്മൾ അനുഭവങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കിയ വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ദാഹം മാറൽ അനിവാര്യമാണ് എന്നത് പോലെയുള്ള വാദങ്ങളോട് അശ്അരി പണ്ഡിതന്മാർ വിയോജിക്കുന്നു. യഥാർഥത്തിൽ അള്ളാഹു മാത്രമാണ് കാരണമെന്നും ബാക്കിയുള്ളതെല്ലാം യഥാർഥത്തിൽ കാരണങ്ങൾ അല്ലെന്നുമാണ് അവർ വാദിച്ചത്. പക്ഷെ തീയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടാൽ പരുത്തി കരിയില്ല എന്ന വാദമാണ് അവർ ഉയർത്തിയത് എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. ഈ പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള പതിവുകളെ നിഷേധിക്കുകയുമല്ല അവർ ചെയ്തത്. അത്തരം പതിവുകളെ അംഗീകരിക്കുമ്പോഴും ആ പതിവുകൾ അനിവാര്യമല്ല എന്നാണ് അവർ വാദിച്ചത്. അത് കൊണ്ട് അശ്അരി ചിന്ത എല്ലാ ശാസ്ത്രീയ ആലോചനകളെയും മുരടിപ്പിച്ചു എന്ന വാദം അസ്ഥാനത്താണ്.

ചട്ടക്കൂടുകൾ (framework) അവഗണിച്ചാൽ ഇതേ വാദം ആധുനിക തത്വചിന്തയിലും നമുക്ക് കണ്ടെത്താനാകും. ഒക്കേഷണലിസം എന്നാണ് ഈ ചിന്താ പദ്ധതിയെ പരിചയപ്പെടുത്താൻ പൊതുവെ വിളിക്കപ്പെടാറുള്ളത്. ഗസാലിയൻ ചിന്തകളെ ആധുനിക തത്വ ചിന്തകരുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരുപാട് ആലോചനകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകൾ ആധുനിക തത്വ ചിന്തകരുടെ സമാന ചിന്തകളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്ന പഠനങ്ങൾ ഈ അടുത്ത കാലത്ത് മാത്രമാണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. മാൽബ്രാഞ്ചി ആണ് ഈ ചിന്തക്ക് തുടക്കമിട്ടത് എന്നാണ് പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നത്. എന്നാൽ അതിന്റെ വംശാവലി ചെന്നുമുട്ടുന്നത് തോമസ് ആക്വിനാസിലും സെന്റ് അഗസ്റ്റിനിലും തുടർന്ന് അതിന്റെ പൂർണാർഥത്തിൽ ഇമാം ഗസാലിയിലൂടെ അശ്അരി ചിന്തകളിലുമാണ്. ഈ ചിന്തയെ വളരെ ശാസ്ത്രീയമായി അവതരിപ്പിച്ച ആളാണ് ഡേവിഡ് ഹ്യൂം. അതായത് നമ്മുടെ നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ കണ്ടെത്തുന്ന പൊതു നിയമങ്ങൾക്കെല്ലാം സൂക്ഷമമായതിൽ നിന്ന് പൊതു നിയമം ഉണ്ടാക്കുക എന്ന പ്രശ്‌നം ഉണ്ടെന്നും (problem of induction) അത് കൊണ്ട് അവകൾ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം സൈക്കോളജിക്കൽ നെസസിറ്റി ആണെന്നും ഫിലോസഫിക്കൽ നെസസിറ്റി അല്ലെന്നുമാണ് അദ്ദേഹം വാദിക്കുന്നത്.

പക്ഷെ ഇമാം ഗസാലിയോ അശ്അരി ചിന്തകരോ ഈ വാദങ്ങളിലൂടെ ലക്ഷ്യമിട്ടത് ഹ്യൂമിയൻ സ്കെപ്റ്റിസിസം അല്ല. മുസ്‌ലിംകളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോടത്തോളം ഈ ചർച്ചകൾ അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. അഥവാ ഒരു കരണമുണ്ടായാൽ അതിന്റെ ഫലം ഉണ്ടാകൽ നിർബന്ധമാണ് എന്ന് വാദിച്ചാൽ അത് അല്ലാഹുവിന്റെ പരമാധികാരത്തിൽ കൈകടത്തലാണ്. അള്ളാഹു പ്രപഞ്ചത്തിൽ നടക്കുന്ന പതിവുകളിൽ ഇടപെടാൻ കഴിയാത്തവനാണ് എന്ന വാദത്തിലേക്ക് അത് കൊണ്ട് ചെന്നെത്തിക്കും. അതായത് നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ കണ്ടെത്തുന്ന ജ്ഞാനത്തിനപ്പുറത്തേക്കുള്ള ജ്ഞാനമോ ഇടപെടലോ സാധ്യമല്ലെന്ന വാദമായിരിക്കും ഇതിന്റെ ഫലം. അതിന്റെ തുടർച്ചയായി മുഅജിസതും കറാമതും (പ്രവാചകന്മാരുടെയും മഹത്തുക്കളുടെയും ജീവിതത്തിലുണ്ടാവുന്ന അസാധാരണ സംഭവങ്ങൾ) അസാധ്യമാണ് എന്നും വാദിക്കേണ്ടി വരും. അത് പ്രവാചകന്മാരുടെ ഭൗതിക ലോകത്തിൽ നിന്നുള്ള വിയോഗത്തിന് ശേഷമുള്ള മുഅജിസത് മാത്രമല്ല ജീവിത കാലത്തെ മുഅജിസതും ഈ പരിധിയിൽ വരും.

അപ്പോൾ ഞാൻ തുടക്കത്തിൽ വിവരിച്ചത് പോലുള്ള സംഭവങ്ങൾ അന്ധവിശ്വാസമാണ് എന്ന് മനസിലാക്കേണ്ടി വരുന്നത് ഇത്തരമൊരു പശ്ചാതലത്തിലാണ്. ആധുനികത വാദം ദൈവത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് മനുഷ്യനെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുകയായിരുന്നല്ലോ ചെയ്തത്. ആധുനിക തത്വ ചിന്ത ദക്കാർത്തെയിൽ നിന്നാണ് തുടങ്ങുന്നത് എന്നാണല്ലോ പൊതുവെ കരുതപ്പെടുന്നത്. കാർട്ടീഷ്യൻ ഫിലോസഫിയിൽ തന്നെ ഈ മനുഷ്യനെ ദൈവത്തിന് പകരം വെക്കുന്ന രീതി പ്രകടമാണ്. ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നു അത് കൊണ്ട് ഞാനുണ്ട് എന്നതാണല്ലോ അദ്ദേഹത്തിന്റ വളരെ പ്രസിദ്ധമായ വാക്യം. ഈ ‘ഞാൻ’ ആരാണെന്ന് അദ്ദേഹം വെക്തമായി നിർവചിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ കൂടി ഈ ‘ഞാൻ’ മനുഷ്യനാണ് എന്നും അത് ക്രൈസ്തവ ദൈവത്തെയാണ് വെല്ലുവിളിക്കുന്നത് എന്നും മറ്റൊരു സന്ദർഭത്തിൽ റമോൺ ഗ്രോസ്ഫുകൽ വളരെ രസകരമായ നിരീക്ഷണം നടത്തുന്നുണ്ട്. അതായത് ദക്കാർത്തേയുടെ പ്രസ്താവനക്ക് ‘ ക്രൈസ്തവ ദൈവത്തെ പോലെ ‘ഞാനും’ വിജ്ഞാനം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ പ്രാപ്തനാണെന്നും സമയത്തിന്റെയും ഇടത്തിന്റെയും പരിമിതികളിൽ നിന്ന് പുറത്തു കടന്നതാണ് ഈ പുതിയ ‘എന്റെയും’ ജ്ഞാനം’ എന്നിങ്ങനെയും അർഥമുണ്ട്. പിന്നീടുള്ള യൂറോപ്പിന്റെ ജ്ഞാന ശാസ്ത്രവും (Epistemology) അതിഭൗതിക ശാസ്ത്രവും (metaphysics) കൂടുതൽ മതരഹിതമാകുന്നതാണ് നാം കാണുന്നത്. ദൈവമല്ല ഇനി ഞാനാണ് (മനുഷ്യൻ) ലോകത്തിന്റെ ഗതി വിഗതികളെ നിർണയിക്കുന്നത് എന്ന തലത്തിലേക്ക് കാര്യങ്ങൾ എത്തി. അത് കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അന്ന് നിലവിലുണ്ടായിരുന്ന എല്ലാ ധാരണകളെയും തകിടം മറിച്ചു.

അതായത് ഇസ്‌ലാമിനകത്തേക്ക് നോക്കുമ്പോള്‍ അതിന്റെ ജ്ഞാനശാസ്ത്ര, അതിഭൗതിക ശാസ്ത്ര സമീപനങ്ങള്‍ ആധുനികതയുടേതില്‍ നിന്ന് തീര്‍ത്തും വിത്യസ്തമാണല്ലോ.

ആധുനികത എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളിലുമെന്ന പോലെ മുസ്‌ലിം വൈജ്ഞാനിക പരിസരത്തും വലിയ അങ്കലാപ്പാണ് സൃഷ്ട്ടിച്ചത്. ഒരേ നിരപ്പിൽ അല്ലെങ്കിൽ കൂടി എല്ലാ മുസ്‌ലിം വിഭാഗങ്ങൾക്കും പല അർഥത്തിൽ ആധുനികതയോട് എതിരിടേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്. ഒരു സ്വത്വത്തിനും ഒന്നും അകത്തു പ്രവേശിക്കാത്ത വിധത്തിൽ എല്ലാ കാലത്തും പൂർണമായി അടഞ്ഞു കിടക്കുക സാധ്യവുമല്ലല്ലോ. ആധുനികതയുടെ ജ്ഞാന ശാസ്ത്രത്തോടും അതി ഭൗതിക ശാസ്ത്രത്തോടുമുള്ള സമീപനങ്ങൾ ദൈവ ശാസ്ത്രത്തിലും ലോകത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളിലും ഉള്ള മുസ്‌ലിം ആലോചനകളെയും സ്വാധീനിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ തുടർച്ചയായിട്ടാകണം പതിനാലാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യ കാലത്ത് അവതരിക്കപ്പെട്ട ഇബ്‌നു തൈമിയ്യയുടെ വാദം പുനരവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. വിജ്ഞാനത്തോടുള്ള ഗ്രീക്ക് തത്വ ചിന്തകരുടെ സമീപനവും രീതി ശാസ്ത്രവും മുസ്‌ലിം ചിന്താ ലോകത്ത് വിശദമായ സംവാദങ്ങൾക്ക് വഴിവെച്ചിരുന്നു. മുഅതസില, അശരീ സംവാദങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. അവിസന്ന, ഇബ്നു റിഷ്ദ്, ഇമാം ഗസ്സാലി തുടങ്ങിയവർ വിവിധ ചേരികളിൽ നിന്ന് ഇക്കാര്യത്തിൽ രചനകൾ നടത്തുകയും ആശയ സംവാദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആധുനികതയുടെ ആധിപത്യത്തോടെ സമാനമായ സംവാദങ്ങളാണ് സുന്നീ, സലഫീ ധാരകൾക്കിടയിൽ നടന്നത് എന്ന് കാണാം. കാര്യ കാരണ ബന്ധങ്ങൾക്കതീതമായ സഹായം അല്ലാഹുവിനോട് മാത്രമെ അനുവദിക്കപ്പെടുന്നൊള്ളൂ എന്ന സലഫി ദൈവ ശാസ്ത്രം കാര്യ കാരണ ബന്ധങ്ങളെ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ് നിലനിൽക്കുന്നത് എന്ന് കാണാം.

ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഇടപെടാനുള്ള അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവിനെ സലഫി പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ നിഷേധിച്ചു എന്ന് ഈ ലേഖനം വാദിക്കുന്നില്ല. മരുന്ന് കുടിച്ചാൽ രോഗം മാറും എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നത് പോലെത്തന്നെയാണ് മഹാന്മാരോടുള്ള സഹായാർഥന എന്നാണല്ലോ സുന്നീ വാദം. എന്ത് കൊണ്ടാണ് നാം പാഞ്ചേന്ദ്രിയം കൊണ്ടുള്ള നിരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ മനസ്സിലാക്കിയ മരുന്ന് കൊണ്ടുള്ള മാറ്റവും ‘ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കനാകാത്ത’ ഇസ്തിഗാസ കൊണ്ടുള്ള രോഗ മാറ്റവും സുന്നികൾക്ക് ഒരു പോലെയാകുന്നത്. അതായത് എല്ലാത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാന കാരണം അള്ളാഹു ആണെന്ന് വിശ്വസിക്കുമ്പോഴും ‘ഭൗതിക’ കാരണം എന്ത് കൊണ്ടാണ് ‘അഭൗതിക’ കരണത്തെക്കാൾ പ്രധാനമാകാത്തത്. എന്നിത്യാദി ചോദ്യങ്ങളെല്ലാം സുന്നികളുടെയും സലഫികളുടെയും മെറ്റാഫിസിക്കൽ സമീപനത്തിലുള്ള മാറ്റത്തെയാണ് അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്. ഈ മെറ്റാഫിസിക്കൽ സമീപനത്തിന്റെ വിപുലീകരണങ്ങളും ന്യൂനീകരങ്ങളുമാണ് യഥാർഥത്തിൽ സലഫിസത്തിനകത്തെ സംഘർഷങ്ങളുടെ ആകെത്തുക. അതായത് ഇസ്‌ലാമിനകത്തേക്ക് നോക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ ജ്ഞാനശാസ്ത്ര, അതിഭൗതിക ശാസ്ത്ര സമീപനങ്ങൾ ആധുനികതയുടേതിൽ നിന്ന് തീർത്തും വിത്യസ്തമാണല്ലോ. അപ്പോൾ ഒരേ സമയം ആധുനികനും മുസ്‌ലിമുമാവാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിന്റെ തുടർച്ചകളാണ് ഈ തർക്കങ്ങൾ മുഴുവനും.

അശ്അരി, മാതുരീദി ചിന്തകർ അല്ലാഹുവിന്റെ കഴിവിനെ സ്ഥാപിക്കാനും പ്രവാചകന്മാരുടെ മുഅജിസത്തിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താനുമായിട്ടാണല്ലോ കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെ ഈ രീതിയിൽ വ്യഖ്യാനിച്ചത്. എന്നാൽ മഹത്തുക്കളുടെ മരണത്തിന് ശേഷം അവർക്ക് മുഅജിസത് കറാമത്തിലൂടെ സഹായിക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നാണ് മുജാഹിദ് വാദം എന്നാണല്ലോ പൊതുവെ പറയപ്പെടാറുള്ളത്. എന്നാൽ അല്ലാഹുവിന്റെ ഈ പതിവുകൾക്ക് വിപരീതം പ്രവർത്തിക്കാനുള്ള കഴിവിനെയല്ല മഹാന്മാരുടെ കഴിവിനെയാണ് സലഫിസം ചോദ്യം ചെയ്തത് എന്ന് പ്രഥമ വീക്ഷണത്തിൽ തോന്നിയേക്കാം. എന്നാൽ അതിന്റെ അടിസ്ഥാനം യഥാർഥത്തിൽ ഇതൊന്നുമല്ലെന്നും അത് ആധുനികതയുടെ ജ്ഞാന, അതി ഭൗതിക ശാസ്ത്ര സമീപനങ്ങളുടെ തുടർച്ചയാണെന്നും, ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പതിവിന് വിപരീതം എന്ന് പറയാവുന്ന എല്ലാ കാര്യങ്ങളോടും സലഫി പണ്ഡതന്മാർ സമീപിച്ച രീതി ശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാണ്. അത്തരം അവരുടെ വാദങ്ങൾക്ക് തെളിവന്വേഷിക്കുക എന്നതിലും അവകൾക്ക് വിരുദ്ധമായ ഉള്ള പ്രബലമായ തെളിവുകളെ വ്യഖ്യാനിക്കുകയോ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയോ ചയ്യുക എന്നതിലും മാത്രം ചുരുങ്ങിപ്പോയി പലപ്പോഴും സലഫി പണ്ഡിതരുടെ സംഭാവനകൾ.

ഉദാഹരണമായി പ്രമുഖ ഈജിപ്ഷ്യൻ സലഫി പണ്ഡിതനായ റഷീദ് റിളയുടെ ഈ കാര്യങ്ങളോടുള്ള സമീപനം എന്തായിരുന്നു എന്ന് പരിശോധിക്കുന്നത് സലഫിസത്തിന്റെ തന്നെ തന്നെ ഇത്തരം കാര്യങ്ങളിലുള്ള അടിസ്ഥാനപരമായ സ്വഭാവം എന്തായിരുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുമെന്ന് തോന്നുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വളരെ പ്രസിദ്ധമായ തഫ്‌സീറുൽ മനാറിലുടനീളം കാര്യ കാരണ ബന്ധത്തെ കുറിച്ചുള്ള ഏത് തരം സിദ്ധാന്തത്തോടാണ് സലഫിസത്തിന് കൂടുതൽ അടുപ്പം എന്ന് വെളിപ്പെടുത്തുന്ന നിരവധി കാര്യങ്ങൾ ഉണ്ട്. മതത്തിൽ അറിയപ്പെട്ട പല കാര്യങ്ങളെയും അത് ‘യുക്തി ഭദ്രമല്ല’ എന്ന ഒറ്റക്കരണത്താൽ അദ്ദേഹം തള്ളിക്കളയുന്നത് കാണാം. ഈസ നബി ഇറങ്ങുക, ദജ്ജാൽ ഇറങ്ങുക എന്നത് പോലോത്ത കാര്യങ്ങൾ മാത്രമല്ല ഖുർആൻ കൊണ്ട് വരെ സ്ഥിരപ്പെട്ട നബി സല്ലല്ലാഹു അലൈഹി വസല്ലമയുടെയും മറ്റു മുൻകഴിഞ്ഞ പ്രവാചകരുടെയും മുഅജിസത്തുകൾ വരെ തള്ളിക്കളയുന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന് യാതൊരു അനൗചിത്യവും തോന്നിയില്ല. ബദ്റിൽ മലക്കുകൾ ഇറങ്ങിയ സംഭവം ഖുർആനിൽ വരെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ടല്ലോ. എന്നാൽ ബദ്റിൽ മലക്കുകൾ മുസ്‌ലിംകളെ സഹായിച്ചു എന്ന വാദത്തെ റഷീദ് റിള സമ്മതിക്കുന്നില്ല. അപ്പോൾ മഹാന്മാരുടെ സഹായിക്കാനുള്ള കഴിവിനെ മാത്രമല്ല ദീനിൽ അദൃശ്യ ലോകത്ത് പലതിന്റെയും കാരണമായി അള്ളാഹു നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്ന പരക്കെ അറിയപ്പെട്ട വസ്തുതയെപ്പോലും സലഫിസം ഒരർഥത്തിൽ നിഷേധിക്കുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരു സന്ദർഭത്തിൽ ‘ മൂസാ നബിയുടെയും ഈസ നബിയുടെയും മുഅജിസത്തുകൾ ഖുർആനിൽ ഇത്രയധികം പരാമർശിച്ചില്ലായിരുന്നുവെങ്കിൽ പടിഞ്ഞാറിന്റെ ഇസ്‌ലാമിക ആശ്ലേഷണം വളരെ സുഖകരമാകുമായിരുന്നു’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അല്ലാഹുവിന് തിരുത്ത് നിർദേശിച്ച ഒരാളിൽ നിന്ന് ജിന്നും ശൈത്വാനും എല്ലാം ബാക്ടീരിയ ആണെന്ന വാദം ഉണ്ടാകുന്നത് അത്ഭുതമല്ലല്ലോ. ഇസ്തിഗാസ വിരോധം മഹാന്മാരോടുള്ള അവരുടെ മരണ ശേഷമുള്ള സഹായ തേട്ടത്തോടുള്ള വിയോജിപ്പ് ആയി മാത്രം മനസ്സിലാക്കേണ്ട ഒന്നല്ലെന്നും അതിനെ ആധുനിക ജ്ഞാന, അതി ഭൗതിക ശാസ്ത്ര സമീപനങ്ങളുടെ മുസ്‌ലിംകളിലേക്കുള്ള അധിനിവേശത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ട് വേണം മനസ്സിലാക്കാൻ എന്ന് വാദിക്കാനാണ് ഇത്ര നേരം ശ്രമിച്ചത്.

ഈ ഒരു സമീപനം ഈ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ നിലപാടുകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചതായി കാണാം. ഉദാഹരണത്തിന് ഇന്ന് മുസ്‌ലിംകൾ അനുഭവിച്ച് കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നിരവധി പ്രശനങ്ങൾക്ക് ഭൗതികമായ ഒരുപാട് കാരണങ്ങൾ ഉണ്ട്. ഇന്ത്യയിലെ മുസ്‌ലിം പ്രശ്‌നങ്ങൾ തന്നെയെടുക്കാം. ഹിന്ദുത്വത്തിന്റെ മുസ്‌ലിംകൾക്ക് നേരെയുള്ള അതിക്രമങ്ങൾ സാധ്യമാകുന്നതിന്റെ കാരണങ്ങളിലൊന്ന് മുസ്‌ലിംകളെ പുറത്തു നിർത്തിക്കൊണ്ടുള്ള ബ്രാഹ്മണിക്ക് ദേശീയതയാണ്. അതായത് ഹിന്ദുത്വത്തിന് തങ്ങളുടെ വയലന്‌സിനെ ഒളിപ്പിച്ചു വെക്കാൻ പാകത്തിലുള്ള സാംസ്‌കാരിക മൂലധനം വേണ്ടതിലധികമുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് കീഴ് ജാതി പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ കൂടെ നിന്ന് കൊണ്ടുള്ള ഇത്തരം അധികാര രൂപങ്ങളോടുള്ള സമരങ്ങൾ ഒരർഥത്തിൽ ഫലം ചെയ്‌തേക്കാം. എന്നാൽ വിശ്വാസികളുടെ പ്രപഞ്ച വീക്ഷണം കണക്കിലെടുത്താൽ അവരെ സമ്പന്ധിച്ചിടത്തോളം അവർ കടന്ന് പോകേണ്ടി വരുന്ന പ്രതിസന്ധികളെ മനസ്സിലാക്കാൻ ഇത്തരം അധികാര ശ്രേണീ വ്യവഹാരങ്ങൾ മാത്രം മതിയാവുകയില്ല. അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നന്മ, തിന്മ, ദൈവവുമായുള്ള ബന്ധം തുടങ്ങി അഭൗതികമായ, വിശ്വാസപരമായ പല കാരണങ്ങൾ കൂടി ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയാണ് അവർ സ്വന്തം ജീവിതാനുഭവങ്ങളെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് ഇത് വിശ്വാസികൾക്കുള്ള അല്ലാഹുവിന്റെ പരീക്ഷണമാകാം,  അല്ലെങ്കിൽ തങ്ങൾ ചെയ്ത ദോഷങ്ങൾക്ക്,  നിർവഹിക്കേണ്ട ബാധ്യതകളിൽ വരുത്തുന്ന വീഴ്ചകൾക്കുള്ള ശിക്ഷയാകാം എന്നെല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നത് പോലെ. ഇത് മുസ്‌ലിംകൾക്കിടയിൽ മാത്രമല്ല എന്ന് കൂടെ മനസ്സിലാക്കണം. ഹോളോ കാസ്റ്റിനെക്കുറിച്ചുള്ള ജൂത മത വ്യവഹാരങ്ങളിൽ ദൈവവത്തോടുള്ള അനുസരണക്കേടിനുള്ള ശിക്ഷ ആണ് തങ്ങൾക്ക് അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നത് എന്ന വാദങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. അത് കൊണ്ട് തന്നെ അത്തരം പ്രതിസന്ധികളെ പ്രതിരോധിക്കാനും വിശ്വാസികൾക്ക് പ്രാർഥന, തങ്ങളുടെ ജീവിതത്തെ കൂടുതൽ നന്മയുള്ളതാക്കൽ, തിന്മകളിൽ നിന്ന് വിട്ട് നിൽക്കൽ തുടങ്ങിയ ഉള്ളിലേക്ക് നോക്കിക്കൊണ്ടുള്ള, സ്വന്തത്തെ പുനർ നിർമിച്ചുകൊണ്ടുള്ള പദ്ധതികളിൽ അവർ വ്യാപൃതരാവാം. എന്നാൽ ഈ ഒരു അഭൗതിക മണ്ഡലത്തിന്റെ നിലനിൽപ്പിൽ വിശ്വാസമില്ലാത്തവർക്ക് ഇത്തരമൊരു പ്രപഞ്ച ബോധം അർത്‌ഥമില്ലാത്തതായി അനുഭവപ്പെടുന്നത് സ്വാഭാവികമാണ്.

അപ്പോള്‍ പുറമെയുള്ള ചികിത്സക്ക് പകരം ഇസ്‌ലാമിനെ വായിക്കാനുള്ള രീതിശാസ്ത്രം തന്നെ മാറ്റാതെ സലഫിസത്തിനകത്തെ പ്രശ്‌നങ്ങള്‍ പരിഹരിക്കാന്‍ സാധിക്കില്ല.

ഇസലാമിന്റെ പൂർണതക്ക് ഭരണകൂടം അനിവാര്യമാണ് എന്ന ഇസ്‌ലാമിസ്റ്റ് വാദവും ആധുനികതയുടെ അതി ഭൗതിക ശാസ്ത്ര സമീപനം പിന്തുടരുന്നതിന്റെ തുടർച്ചയായിട്ടാവണം എന്ന് കൂടെ മനസ്സിലാക്കാം. ഇസലാമിക ഭരണകൂടം സ്ഥാപിക്കുന്നതോടു കൂടിയാണ് ദൈവത്തിന്റെ മനുഷ്യന് മേലുള്ള അധികാരം പൂർണമാവൂ എന്ന മനസ്സിലാക്കൽ വിശ്വാസിയുടെ മേലുള്ള അധികാരം യഥാർഥത്തിൽ മൂർത്തമായ അധികാര രൂപങ്ങൾ കൊണ്ട് മാത്രം സാധ്യമാവൂ എന്ന ധാരണയിൽ നിന്നും രൂപപ്പെടുന്നതാണ്. അതിലപ്പുറം ഒരു മുസ്‌ലിമിന്റെ ദൈനം ദിന ജീവിതത്തിൽ ഇസലാം പല രീതിയിലും ഇടപെടുന്നുണ്ട്. അവന്റെ സ്വകാര്യ നിമിഷങ്ങൾ പോലും അള്ളാഹു അവനെ നിരീക്ഷിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നുണ്ട് എന്ന ബോധമാണ് അവനെ അച്ചടക്കപൂർണമാക്കുന്നത്. ആധുനിക ഭരണകൂടങ്ങൾ തങ്ങളുടെ പൗരന്മാരെ എങ്ങനെയാണ് അച്ചടക്കമുള്ളവരാക്കുന്നത് എന്ന് ഡിസിപ്ലിൻ ആൻഡ് പണിഷ്‌മെന്റ് എന്ന പുസ്തകത്തിൽ ഫൂക്കോ വിശദീകരിക്കുന്നുണ്ട്. പാനോപ്റ്റിസം എന്ന പേരിൽ അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്ന വാദം ചില ഉദാഹരണങ്ങൾ നിരത്തിയാണ് സമർഥിക്കുന്നത്. അതിലൊന്ന് ബെന്താമിന്റെ പാനോപ്റ്റികോണിനെകുറിച്ചാണ്. ജയലറകൾക്ക് നടുവിൽ ജയിൽപ്പുള്ളികളെ നിരീക്ഷിക്കാൻ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട ടവറിനെ വിശേഷിപ്പിക്കാനാണ് ബെന്താം ഈ പദം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. എല്ലാവരെയും അങ്ങോട്ട് കാണാനും അതെ സമയം ജയിൽപ്പുള്ളികൾക്ക് തിരിച്ച് കാണാൻ കഴിയാത്ത വിധത്തിലുമാണ് ഈ ടവർ സംവിദാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഇത് തങ്ങൾ ഇപ്പോഴും നിരീക്ഷിക്കപ്പെടാം എന്ന ബോധം ജയിൽപ്പുള്ളികളിൽ സൃഷ്ടിക്കുകയും ഈ ബോധം എല്ലാ സമയത്തും അവർക്കു മേലുള്ള അധികാരം സ്ഥാപിക്കപ്പെടാൻ കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്‌കൂളുകളിലും ആശുപത്രികളിലും മറ്റു പൊതു ഇടങ്ങളിലും ഇത്തരമൊരു അധികാര രൂപം പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട് എന്നാണ് അദ്ദേഹം വാദിച്ചത്. ഇങ്ങനെ വൈവിധ്യമാർന്ന അധികാര രൂപങ്ങളെ മനസ്സിലാക്കിയാൽ വിശ്വാസിയുടെ മേലുള്ള ദൈവത്തിന്റെ അധികാര പ്രവർത്തനത്തിന് ആധുനിക സ്റ്റേറ്റ് തന്നെ അനിവാര്യമാണ് എന്ന് വാദിക്കേണ്ടി വരില്ല.

ആധുനികതയുടെ ചട്ടക്കൂടുകളിലൂടെ ഇസ്‌ലാമിക ആശയാവലികളെ മനസ്സിലാക്കാനും വിശദീകരിക്കാനും ഉപയോഗിച്ചതിന്റെ പരിണിത ഫലങ്ങളാണ് ഇത്രയും നാം ചർച്ച ചെയ്തത്. ആധുനികതയുടെ പ്രപഞ്ച വീക്ഷണവും, മരണാനന്തര ജീവിതവും, അഭൗതിക ശക്തികളും അടങ്ങിയ വിശ്വാസ്ത്തിന്റെ പ്രപഞ്ച വീക്ഷണവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ സലഫി വീക്ഷ്ണത്തിൽ അസ്വസ്ഥതകൾ സ്രിഷ്ടിക്കുന്നതാണ് ചുഴലി അബ്ദുല്ല മൗലവിയുടെ പ്രഭാഷണത്തിൽ നമ്മൾ കണ്ടത്. ആധുനിക കാലത്ത് ഇബ്‌നു അബ്ദുൽ വഹാബിൽ തുടങ്ങി എന്ന് പറയാവുന്ന സമീപനം ഇസ്‌ലാമിക സംജ്ഞകളെ മുഴുവനായും ആധുനികതയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ മനസ്സിലാക്കുന്നതിലേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നതാണ് നാം കാണുന്നത്. അഭൗതിക കാര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ഭൗതിക കാര്യങ്ങളിലേക്കും അത് നീളുകയാണ് ഉണ്ടായത്. അപ്പോൾ പുറമെയുള്ള ചികിത്സക്ക് പകരം ഇസ്‌ലാമിനെ വായിക്കാനുള്ള രീതിശാസ്ത്രം തന്നെ മാറ്റാതെ സലഫിസത്തിനകത്തെ പ്രശ്‌നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. അത്തരമൊരു പഠന രീതി ശാസ്ത്രത്തെ വികസിപ്പിച്ചെടുക്കാതെയുള്ള സലഫിസത്തെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ അപ്പൂർണമായിയിരിക്കും എന്ന് തോന്നുന്നു


റഫറൻസ്
1 ഇബ്‌നു സീന, കിതാബു ശ്ശിഫാ
2 ഇമാം ഗസാലി (റ), തഹാഫത്തുൽ ഫലാസിഫ,
3 റഷീദ് റിളാ,  തഫ്‌സീറുൽ മനാർ,
4 Perter Adamson,Al-Ghazali, Cuasality, and Knowl-edge
5 Foucault, Michel, Diciplin and Punishment
5 Grosfoguel, Ramon The structure of knowledge in Westernised Universities: Epistemic Racism/ Sexism and Four Genocides/ Epistemicides of the Long 16th century
6 Frank Thilly, A history of philosophy

Featured Image: The Meeting of the Theologians by Abd Allah Musawwir

Comments are closed.