അറിവ് നേടുന്നതിനെക്കാൾ പ്രയാസകരമാണ് അറിവിന്റെ പേരിൽ നാം ഉറപ്പിച്ച കാര്യങ്ങളിൽനിന്ന് മോചിതരാകുന്നത്.
ദർവേശുമാർ വളരെ കുറച്ചേ സംസാരിച്ചിരുന്നുള്ളൂ. അവർ സംസാരിച്ച കാര്യങ്ങൾ എനിക്ക് മനസ്സിലാക്കാനാവാത്തത്ര നിഗൂഢമായിരുന്നു.
ദേശീയ സമരപ്രസ്ഥാനത്തോടുള്ള മുസ്ലിം പണ്ഡിതന്മാരുടെ വിയോജിപ്പുകൾ കേവലമൊരു ബ്രിട്ടീഷ് അനുകൂല മനോഭാവത്തിൽ നിന്ന് ഉടലെടുത്തതാണോ?
മനുഷ്യരെയും സംഭവങ്ങളെയും ഓർമകളെയും നമ്മൾ മണത്തിലൂടെ തിരിച്ചറിയുന്നുണ്ട്—അത് സുഗന്ധമായാലും വിയർപ്പായാലും ഭക്ഷണത്തിന്റെ മണമായാലും
ഭൂതകാലം എപ്പോഴും നവീനമാണ്; ജീവിതം മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ ഭൂതകാലവും മാറുന്നു. ഒരിക്കൽ മറന്നതായി തോന്നിയ ഭാഗങ്ങൾ വീണ്ടും ഉയർന്നുവരും
ഇബ്നു തൈമിയ്യയുടെ ‘നവീകൃത’ പ്രാധാന്യം 19-20 നൂറ്റാണ്ടുകളിലെ സലഫിസത്തിന്റെ ഉയർച്ചയുമായാണ് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
ശ്രോദ്ധാക്കളും കലാകാരന്മാരും തമ്മിൽ എങ്ങനെയാണ് വൈകാരികമായ കൊടുക്കൽ വാങ്ങലുകളും, പങ്കിടലുകളും, വിനിമയങ്ങളും നടത്തുന്നത്
പരസ്പരാശ്രയത്തിന്റെ വട്ടിലാണ് ബന്ധങ്ങൾ ഉയിരെടുക്കുന്നതും ബലപ്പെടുന്നതും. ബാഹ്യമായ സമ്മർദത്തെ ഒരുമിച്ചുതാങ്ങുന്ന ആന്തരിക ശൂന്യതയാണ് വൃത്തരൂപത്തിനെ ചതുരത്തിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്.
സൂഫി അനുഭവങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്യുക അസാധ്യമാണ്. കാരണം, വാക്കുകള്ക്ക് ആത്മീയാനുഭവത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്ക് ഇറങ്ങിച്ചെല്ലാൻ ഒരിക്കലും കഴിയില്ല
പരമ യാഥാർഥ്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളാത്ത നിയമം വെറും ആത്മപ്രശംസ മാത്രമാണ്. നിയമത്തിന്റെ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കാത്ത യാഥാർഥ്യമാകട്ടെ, കാപട്യവുമാണ്.
ദൈവത്തിൻ്റെ നന്മയെ ഗൗരവത്തോടെ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ ദൈവത്തിന്റെ സർവാധികാരത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത തീർപ്പുകളെ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടി വരുന്നു
നിങ്ങൾ ഒരു തൈ നടുകയാണെന്ന് സങ്കൽപിക്കുക. നിങ്ങളുടെ കൈകളിലുള്ള അതിലോലവും മെലിഞ്ഞതുമായ ആ തയ്യിന്റെ പടർന്നു നിൽക്കുന്ന വേരുകൾ മണ്ണിനെ തൊടാൻ ഒരുങ്ങി നിൽപ്പുണ്ട്.
ലോകാവസാനത്തെ ചെറുക്കുക എന്നത് മനുഷ്യന് മറ്റുള്ള ജീവിതങ്ങൾക്ക് മൂല്യവും പരിഗണനയും നൽകുകയും പ്രകൃതിയോട് ഉത്തരവാദിയാവുകയും ചെയ്യുക എന്നതാണ്.
ഒരർഥത്തിൽ എഴുത്തുകാരൻ എന്നതിനേക്കാളുപരി ബഷീർ ഒരു മിത്തോഗ്രഫർ ആയിരുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കാനാണ് എനിക്കിഷ്ടം
നിർമിത പരിസരങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ഈ നിശ്ചലതയിലൂടെ തുറക്കുന്ന നൈതിക സാധ്യതകളെ കുറിച്ച് കൂടുതൽ വിശദമായി ആലോചിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
ദൈവിക യാഥാർഥ്യത്തെ അറ്റമില്ലാത്ത സമുദ്രത്തോട് ഉപമിക്കാം. മനുഷ്യന്റെ അഹം അതിൽ ഒരു ജലത്തുള്ളിയെപ്പോലെ അലിഞ്ഞില്ലാതാവുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്
മനുഷ്യൻ അനുഭവിക്കുന്ന ദുരിതങ്ങളും അനീതികളും ദൈവത്തെക്കുറിച്ച് നമ്മൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന നീതിയോടും, കാരുണ്യത്തോടും ചേർത്ത് എങ്ങനെയാണ് മനസ്സിലാക്കുക?
സാമൂഹികത എന്ന ആശയത്തിലേക്കുള്ള നിഗൂഢമായ സംഗീതത്തിന്റെ കടന്ന് വരവാണ് ഗുരുവിനെയും സരുക്കായിയെയും സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ബാങ്കുവിളികള്.
കാന്റിന്റെ Critique of Pure Reason-ഉം, ഖുർആനും എനിക്ക് അയച്ചുതരിക, രഹസ്യമായാണ് അയയ്ക്കുന്നത് എങ്കിൽ ഹെഗലിന്റെ എഴുത്തുകളും അയക്കണം.
മരണത്തിന് മുൻപ് മരിച്ചു നോക്കാനാണ് പ്രവാചകൻ പറഞ്ഞത്. മരണമില്ലാതെയാകും എന്നല്ല. അനന്തമായി നീളുന്ന ഉൺമയെ കുറിച്ചുള്ള ഭീതിപ്പെടുത്തലാണത്.
യാത്രയാക്കും നേരം മകന് അവർ ഉപദേശം കൊടുത്തു: ‘മകനേ, ഞാനീ നൽകുന്ന ഉപദേശം ജീവിത കാലമത്രയും നീ ഉൾകൊള്ളണം. സത്യം മാത്രം പറയുക, കളവിനെ കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുക പോലും അരുത്.
ദൈവിക ഉൻമാദം യുക്തിയുടെ ലോകത്ത് നിന്നുമുള്ള വിമോചനവും മനുഷ്യന് സ്വയം എത്തിപ്പിടിക്കാൻ സാധിക്കാത്ത ദൈവിക യാഥാർഥ്യത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശനവുമാണ്
പ്രപഞ്ചവുമായി കൃതജ്ഞതയും, അനുകമ്പയും, കരുതലും പുലർത്തി ഗാഢമായ ബന്ധം നിലനിർത്തുന്ന ഒരു അവസ്ഥയും, ബോധ്യവുമാണ് മനുഷ്യനായിത്തീരല്
‘ഉപയോഗ’ കേന്ദ്രീകൃതമായ മനുഷ്യന്റെ മൃഗങ്ങളോടുള്ള സമീപനത്തെക്കുറിച്ച് മൃഗങ്ങളുടെ കാഴ്ച്ചപ്പാടുകളും പരാതികളും എന്തെല്ലാമായിരിക്കും എന്ന അന്വേഷണം
ആധുനികത നമ്മെ കൊണ്ടെത്തിക്കുന്നത് പൂർണ്ണ മനുഷ്യനാവുക എന്ന ജീവിത ലക്ഷ്യത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പ്രാധാന്മില്ലാത്ത വിജ്ഞാനത്തിലേക്കാണ്.
സൂഫികൾ ആത്മത്തെ ലൗകിക ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും വിമോചിപ്പിക്കാനുള്ള നിർദേശങ്ങൾ നൽകുമ്പോൾ ആത്മത്തിന്റെ അയഥാർഥ സ്വഭാവമാണ് ബൗദ്ധ പാരമ്പര്യം നൽകുന്ന ഉൾക്കാഴ്ച്ച.
എവിടെയാണ് മരണം എന്ന ചോദ്യത്തിന് നമ്മിൽ തന്നെയാണ് എന്നതാണ് മറുപടി. അവിടെ മരണം നമ്മോടൊപ്പം ഇരിക്കുകയും നടക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കൂട്ടുകാരനാണ്.
ജീവിതത്തിന്റെ നിസ്സാരതയിൽ പെട്ട് മരണത്തെക്കുറിച്ച് അശ്രദ്ധരാകാതിരിക്കലും ജീവിതത്തിന്റെ സജീവതയിൽ മരണത്തെ രുചിക്കലും പ്രധാനമാണ്. അത് ജീവിതത്തിന് നൈതികമായ ലക്ഷ്യബോധം നൽകും
യഥാർഥ മരണത്തിന് മുമ്പ് ആത്മത്തെ മരിക്കാൻ പരിശീലിപ്പിക്കുക എന്നത് ഒരു ആത്മാന്വേഷിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അവന്റെ \അവളുടെ ഉൺമയുടെ യഥാർഥ സത്തയെ ഉൾക്കൊള്ളലാണ്.
ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ട് മുതലുള്ള ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തെ അതിന്റെ പ്രാദേശിക മാനങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടാതെ തന്നെ ആഗോളമായി സൈദ്ധാന്തിക തലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ ഗ്രീന്റെ പഠനങ്ങൾ അവസരം നൽകുന്നുണ്ട്.
മതകീയ ബിംബങ്ങളെ മുൻനിർത്തി പുതിയ സാമൂഹികതകളെയും, സ്വത്വങ്ങളെയും സങ്കല്പിക്കാൻ ഹജ്ജ് അവസരം ഒരുക്കുന്നുണ്ട് എന്ന് നൈൽ ഗ്രീനും, ഹൊമൈറ സിയാദും വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്.
വിശുദ്ധ ഭൂമിയിലേക്കുള്ള ശാരീരികമായ സഞ്ചാരത്തിന് പുറത്ത്, ആഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ ഹജ്ജ് ‘ദേശാന്തര ബന്ധത്തിന്റേതായ’ ഒരു വികാരം കൂടെ ഉണർത്തുന്നുണ്ട്.
സമയത്തിലൂടെ യാത്ര ചെയ്യുമ്പോൾ സഞ്ചാരി ഒരു കാലത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു കാലത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഇവിടെ ജനനം മുതൽ യാത്ര ആരംഭിക്കുന്നു. രാത്രികളും പകലുകളും ഈ യാത്രയുടെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളാണ്.
ദൈവശാസ്ത്രവും, തത്വചിന്തയും തമ്മിൽ ഇസ്ലാമിക ലോകത്ത് സംവാദങ്ങൾക്ക് വേദിയായ ഹിജ്റ അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഇമാം ഗസ്സാലി(റ)യുടെ ‘തഹാഫുത്തുൽ ഫലാസിഫ’ പിറവിയെടുക്കുന്നത്
നൈതികതയെ സംബന്ധിച്ച സമകാലിക മതേതര വ്യവഹാരങ്ങളിൽ ‘ദൈവത്തിന് നന്ദി ചെയ്യുക’ എന്ന ആശയത്തിന്റെ അസാന്നിധ്യം മൂലം കൃതജ്ഞതക്ക് പ്രാധാന്യം കുറഞ്ഞതായി കാണാം.
ഇസ്ലാമിക്, തമിഴ് സ്വത്വത്തെ നിർവചിച്ച വ്യത്യസ്ത സാഹിത്യ രൂപങ്ങളിലൂടെയാണ് മുസ്ലിം ഗ്രന്ഥകാരൻമാർ അവരുടെ ഇസ്ലാമിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവുകൾ ആവിഷ്കരിച്ചത്.
ഫിറങ്കി മഹൽ, ശരീഅത്തിനും തർക്കശാസ്ത്രത്തിനും മുൻഗണന നൽകിയപ്പോൾ ഉത്തരേന്ത്യയിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ മദ്രസയായ ദയൂബന്ദ് ഊന്നൽ കൊടുത്തത് ഖുർആൻ-ഹദീസ് പഠനങ്ങൾക്കായിരുന്നു.
ഇന്ത്യൻ ശ്രോതക്കൾ അംഗീകാരമായി തനിക്ക് നൽകിയ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ആ അരണ്ട വെളിച്ചത്തിൽ അയാളെനിക്ക് കാണിച്ചു തന്നു. മരം കൊണ്ട് ഫ്രെയിം ചെയ്ത ആ സർട്ടിഫിക്കറ്റ് ഭിത്തിയിൽ തൂക്കിയിട്ട നിലയിലായിരുന്നു.
സഹജീവികളോട് മാന്യമായ രീതിയിൽ പെരുമാറിയാൽ മാത്രം പോരാ, അവർക്ക് ഉപദ്രവം ഉണ്ടാക്കുന്നവരെ തടയുകയും വേണം. നമ്മുടെ ദൈനംദിന ജീവിതത്തിൽ ഈ ‘കടമ’ക്ക് കൃത്യമായ ഒരു നാമം ലഭ്യമല്ല
തിരക്ക് പിടിച്ച ജീവിതം നമ്മൾ അഭിമുഖീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കാത്ത ഏകാന്തതയിൽ നിന്നുള്ള ഒളിച്ചോട്ടമാണ്. മനുഷ്യന്റെ ഏകാന്തതയെ മൗലികമായ മനുഷ്യാവസ്ഥയായിട്ടാണ് തത്വചിന്തകർ കാണുന്നത്
അലിസ്റ്റർ മക്കന്റയർ മനുഷ്യനെ ‘കഥ പറയുന്ന മൃഗം’ എന്നാണ് പരിചയപ്പെടുത്തുന്നത്. നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികൾ അർഥപൂർണമാവുന്നത് ആഖ്യാനങ്ങളിലൂടെ മാത്രമാണ്
പണ്ഡിതന്മാരും വ്യാപാരവും തമ്മിലുള്ള ഇടപാടുകളുടെ ഫിലോസഫി മനസ്സിലാക്കാൻ ആത്മാവിനും, ഭൗതിക ലോകത്തിനും ഇടയില് ഇസ്ലാം സാധ്യമാക്കിയ ശക്തമായ ബന്ധം തിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്
ആധുനിക ഭരണകൂടം എന്നത് ആധുനികതയുടെ തന്നെ ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ഒരു നിർമിതിയാണ്. അതിനാൽ ഇസ്ലാമിക് സ്റ്റേറ്റ് എന്നത് ഒരു അസാദ്ധ്യതയാണ് എന്ന വാദമാണ് ഞാൻ മുന്നോട്ട് വെച്ചത്.
ഇസ്ലാമിക എസ്കറ്റോളജി മരണാനന്തര ‘ലോകത്തെ’ക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോള്, ക്രിസ്ത്യൻ എസ്കറ്റോളജി ശ്രദ്ധ ചെലുത്തുന്നത് മരണാനന്തര ‘ജീവിത’ത്തിലാണ്.
തങ്ങളുടെ വിഭവങ്ങളിൽ നിന്നും പാവങ്ങളുടെ അവകാശത്തെ കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്ന വിശ്വാസികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ദാനധർമങ്ങൾ ദൈവിക ആജ്ഞയോടുള്ള കർത്തവ്യ നിർവഹണമാണ്.
വാഹൻ ഒരു അപര ഇടം ആണ് എന്ന് പറയാം. സ്വയം ഒരു ലോകമായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അനേകം ലോകങ്ങളേയും തുറമുഖങ്ങളെയും ബന്ധിപ്പിച്ച് നിരന്തരം അവ ചലിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു.
ആത്മീയവും, ഭൗതികവുമായ സൗന്ദര്യത്തെ മറ്റൊരു ലക്ഷ്യത്തിന് വേണ്ടിയല്ലാതെ അവക്കുവേണ്ടിത്തന്നെ സ്നേഹിക്കാനും, പ്രണയിക്കാനുമാവും എന്ന തീര്പ്പിൽ ഗസ്സാലി ഇമാം എത്തിച്ചേരുന്നുണ്ട്.